Trước các quy định ngày càng siết chặt từ thị trường, ngành sầu riêng phải được quản lý chặt chẽ từ sản xuất đến thương mại, nâng cao chất lượng, uy tín sầu riêng Việt Nam trên thương trường quốc tế.
Từ niềm tự hào xuất khẩu đến cuộc sát hạch quốc tế
Những tháng đầu năm 2025, ngành sầu riêng Việt Nam đối mặt với giai đoạn chuyển tiếp đầy cam go: Từ trạng thái mở cửa thuận lợi sang kiểm soát gắt gao. Trên các cao nguyên Đắk Lắk đến đồng bằng Tiền Giang, trái sầu riêng không còn chỉ là niềm tự hào, mà đã trở thành tâm điểm của cuộc sát hạch chất lượng toàn diện từ phía thị trường nhập khẩu. Đặc biệt, Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của ngành, đã siết chặt kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, các chất phụ gia, cũng như truy xuất nguồn gốc và hồ sơ mã số vùng trồng.
Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cho biết: "Thị trường ngày càng khó tính, chỉ cần sai lệch nhỏ về dư lượng hóa chất hay truy xuất không đúng là vùng trồng có thể bị đình chỉ, doanh nghiệp mất quyền xuất khẩu". Việc giữ vững từng mã số vùng trồng giờ đây không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn.
Tính đến đầu năm 2025, cả nước có hơn 700 mã số vùng trồng và 400 cơ sở đóng gói được phê duyệt xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.
Ông Đạt nhấn mạnh: "Chúng tôi không chỉ kiểm tra trước thu hoạch, mà còn theo sát cả khâu vận chuyển, đóng gói và xuất cửa khẩu. Việc tái kiểm định sau vi phạm là bắt buộc". Trên thực tế, một số vùng trồng từng bị thu hồi mã số do không tuân thủ quy trình kỹ thuật và cập nhật dữ liệu không đầy đủ.
Trong khi đó, diện tích trồng sầu riêng cả nước đã tăng nhanh chóng, đạt gần 180.000 ha với sản lượng khoảng 1,5 triệu tấn vào năm 2024. Sự phát triển bột phát này, theo đánh giá của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tiềm ẩn nhiều rủi ro như manh mún vùng trồng, khó kiểm soát chất lượng, thiếu nước tưới và lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Trước thực trạng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo xây dựng vùng trồng tập trung, khuyến khích trồng rải vụ để giảm áp lực thu hoạch đồng loạt, đồng thời thúc đẩy hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn về canh tác, thu hoạch và bảo quản trái cây, trong đó sầu riêng là ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt, Bộ đang soạn thảo các quy chuẩn mới về giới hạn dư lượng kim loại nặng trong đất, nước tưới và sản phẩm để tiệm cận các yêu cầu quốc tế.
Bài kiểm tra thực thụ về sầu riêng đông lạnh
Tháng 8/2024 đánh dấu bước ngoặt lớn khi Việt Nam và Trung Quốc ký Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng đông lạnh. Nếu như sầu riêng tươi đòi hỏi truy xuất rõ ràng và kiểm soát tồn dư hóa chất, thì sầu riêng đông lạnh còn nghiêm ngặt hơn về hạ tầng bảo quản, cấp đông chuẩn hóa và tiêu chuẩn đóng gói theo HACCP.
"Sầu riêng đông lạnh là phép thử lửa. Nếu không nâng cấp hạ tầng, không kiểm soát đầu vào thì doanh nghiệp tự loại mình khỏi cuộc chơi", ông Đạt cảnh báo. Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) yêu cầu hệ thống truy xuất chặt chẽ, dữ liệu đồng bộ từ vùng trồng đến cơ sở cấp đông và lưu trữ hồ sơ trực tuyến phục vụ hậu kiểm.
