Các chuyên gia nhận định, tương lai của ngành nông nghiệp tại châu Á – Thái Bình Dương sẽ phụ thuộc vào khả năng ứng dụng công nghệ và đổi mới giáo dục. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), blockchain cùng sự tham gia của thế hệ trẻ được kỳ vọng sẽ tạo nên cuộc Cách mạng Xanh mới, hướng đến nền nông nghiệp phát thải thấp và phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia Ryotaro Hayashi, Noriko Sato và Changgil Kim, trước áp lực từ tăng trưởng dân số, nhu cầu lương thực ngày càng cao và tác động của biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp cần một bước nhảy vọt mới sau cuộc Cách mạng Xanh diễn ra cách đây hơn nửa thế kỷ.

Nếu cuộc Cách mạng Xanh trước đây tập trung vào việc phát triển các giống cây trồng năng suất cao như lúa, lúa mì và ngô để gia tăng sản lượng, thì giai đoạn tiếp theo cần hướng đến nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu (Climate-smart Agriculture). Mục tiêu là vừa nâng cao năng suất, vừa giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực và mang lại lợi ích cho cộng đồng, đặc biệt là những nhóm dân cư còn đối mặt với đói nghèo.

Công nghệ số mở ra cơ hội chuyển đổi nông nghiệp

Theo bài viết, nền nông nghiệp trong tương lai sẽ dựa nhiều hơn vào tri thức và các công nghệ số có chi phí hợp lý thay vì phụ thuộc vào nguồn lực tự nhiên.

Những công nghệ của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư như AI, Internet vạn vật (IoT), blockchain và phân tích dữ liệu lớn đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp.

Chẳng hạn, hình ảnh vệ tinh kết hợp AI có thể xác định khu vực phù hợp cho từng loại cây trồng; drone nông nghiệp có khả năng phun lượng phân bón tối ưu, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất vừa hỗ trợ truy xuất nguồn gốc phục vụ mục tiêu giảm phát thải carbon.

Bên cạnh đó, máy thu hoạch tự động có thể được vận hành từ xa, trong khi blockchain giúp theo dõi toàn bộ quá trình vận chuyển thực phẩm đến người tiêu dùng, góp phần nâng cao tính minh bạch và an toàn thực phẩm.

Các chuyên gia cho rằng đây không còn là viễn cảnh trong tương lai mà đã dần trở thành hiện thực tại nhiều quốc gia.

Nông nghiệp công nghệ cao có thể trở thành động lực tăng trưởng kinh tế

Bài viết cũng cho rằng nếu các công nghệ mới được ứng dụng thành công, nông nghiệp hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Dẫn chứng từ Bangladesh cho thấy, một nghiên cứu về hành lang kinh tế đã xác định ngành chế biến thực phẩm là một trong những lĩnh vực ưu tiên nhằm đa dạng hóa nền kinh tế.

Trong khi đó, Hà Lan hiện là quốc gia xuất khẩu nông sản lớn thứ hai thế giới dù có diện tích không lớn. Thành công này đến từ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu.

Đặc biệt, Wageningen University & Research được xem là một trong những trường đại học nông nghiệp hàng đầu thế giới, đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

Giáo dục nông nghiệp cần được đổi mới

Dù tiềm năng rất lớn, các quốc gia đang phát triển tại châu Á – Thái Bình Dương vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.

Phần lớn nông dân trong khu vực là các hộ sản xuất quy mô nhỏ, trong khi hệ thống khuyến nông còn hạn chế về cơ sở vật chất và năng lực để tiếp nhận cũng như chuyển giao các công nghệ mới.

Theo các tác giả, các trường đại học nông nghiệp có nhiều điều kiện hơn để trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp, chuyên gia và người nông dân trong quá trình ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là ngày càng ít người trẻ lựa chọn ngành nông nghiệp do vẫn xem đây là lĩnh vực lao động nặng nhọc, thu nhập thấp và ít cơ hội phát triển. Nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp cũng ưu tiên làm việc trong khu vực công thay vì tham gia phát triển ngành nông nghiệp.

Ba giải pháp thúc đẩy thế hệ trẻ dẫn dắt nông nghiệp

Để tạo ra cuộc Cách mạng Xanh mới, các chuyên gia đề xuất ba giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, đổi mới giáo dục đại học nông nghiệp theo hướng tăng cường hợp tác liên ngành. Các chuyên gia về AI, khoa học dữ liệu, kỹ thuật cơ khí, công nghệ địa không gian và khoa học xã hội cần phối hợp cùng các nhà khoa học nông nghiệp để phát triển các giải pháp có tính ứng dụng và khả năng thương mại hóa.

Một mô hình tiêu biểu đang được triển khai tại Hà Lan là phòng thí nghiệm luận văn liên ngành, nơi học viên cao học từ ba trường đại học Leiden, Delft và Erasmus cùng nghiên cứu những bài toán chung nhằm phát triển các giải pháp đa ngành cho hệ thống nông nghiệp và thực phẩm.

Thứ hai, các trường đại học cần đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển giao công nghệ đến địa phương và hỗ trợ nông dân.

Bài viết dẫn ví dụ về Trung tâm Thiết bị Nghiên cứu Quản lý Môi trường thuộc Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), nơi đầu tư các thiết bị nghiên cứu hiện đại và mở cửa phục vụ doanh nghiệp, viện nghiên cứu cũng như các trường đại học khác. Trung tâm cũng thường xuyên tổ chức các chuyến tham quan dành cho học sinh nhằm thay đổi nhận thức về ngành nông nghiệp.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất là những công nghệ tiên tiến phải thực sự mang lại lợi ích cho nông dân trong bối cảnh của từng quốc gia và từng địa phương.

Thứ ba, cần xây dựng một mạng lưới hợp tác toàn cầu về chuyển giao công nghệ nông nghiệp.

Hàn Quốc hiện bày tỏ mong muốn thành lập mạng lưới các trường đại học nông nghiệp công nghệ cao thích ứng với biến đổi khí hậu trên phạm vi quốc tế. Theo đề xuất, mỗi tiểu vùng sẽ có một trường đại học đầu mối làm trung tâm tiếp nhận các công nghệ tiên tiến từ các tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới, sau đó điều chỉnh và phổ biến phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của từng khu vực.

Một số trường đại học như Bangladesh Agricultural University và University of Agriculture Faisalabad (Pakistan) đã bày tỏ sự quan tâm tới sáng kiến này.

Thế hệ trẻ sẽ quyết định tương lai của cuộc Cách mạng Xanh mới

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng cuộc Cách mạng Xanh tiếp theo sẽ được xây dựng trên nền tảng tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ, thay vì chỉ dựa vào việc gia tăng đầu vào sản xuất như trước đây.

Việc các quốc gia, trường đại học và tổ chức quốc tế cùng hợp tác để đổi mới giáo dục, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện cho thế hệ trẻ tiếp cận những thành tựu mới sẽ góp phần biến các thách thức hiện nay thành cơ hội phát triển, đưa nông nghiệp trở thành động lực tăng trưởng của nhiều nền kinh tế đang phát triển.