Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng hàng hóa, ngăn chặn hàng giả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc tăng cường kết nối dữ liệu, định danh sản phẩm và ứng dụng công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một thị trường minh bạch, an toàn và đáng tin cậy hơn.

Truy xuất nguồn gốc – Công cụ bảo vệ người tiêu dùng trong thị trường số

Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa, doanh thu dịch vụ tiêu dùng.

Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử mở ra nhiều cơ hội kinh doanh nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc kiểm soát hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong môi trường trực tuyến, người bán có thể tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng mà không cần cửa hàng cố định. Địa điểm sản xuất, kho lưu trữ và địa chỉ đăng ký kinh doanh cũng có thể khác nhau, khiến quá trình xác minh nguồn hàng và trách nhiệm của các bên trở nên phức tạp.

Truy xuất nguồn gốc vì vậy đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ quản lý, cho phép theo dõi thông tin sản phẩm, đơn vị sản xuất, kinh doanh và quá trình lưu thông trên thị trường.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với chất lượng dữ liệu. Mã QR không tự động chứng minh hàng hóa là chính hãng. Nếu thông tin được khai báo không chính xác hoặc không phản ánh đúng sản phẩm thực tế, việc quét mã vẫn không đủ cơ sở để xác nhận tính xác thực của hàng hóa. Do đó, công tác kiểm tra, xác minh và giám sát vẫn giữ vai trò quan trọng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy kết nối dữ liệu

Một bước tiến đáng chú ý trong công tác quản lý truy xuất nguồn gốc là việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT ngày 11/6/2026, quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Thông tư chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo cơ sở triển khai việc định danh sản phẩm, ghi nhận thông tin trong chuỗi cung ứng và kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Theo lộ trình triển khai:

- Từ ngày 1/7/2026: Thương nhân thực hiện đăng ký tài khoản, định danh sản phẩm và khai báo thông tin theo quy định.

- Từ ngày 1/1/2027: Hàng hóa thuộc diện bắt buộc phải hoàn thành việc truy xuất nguồn gốc trước khi đưa ra thị trường.

Doanh nghiệp có thể khai báo thông tin trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa VeriGoods hoặc sử dụng hệ thống nội bộ đáp ứng yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của thông tin đã cung cấp.

Đáng chú ý, Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa VeriGoods đã được đưa vào vận hành từ ngày 23/12/2025 và kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Theo thông tin từ Bộ Công Thương được Báo Nhân Dân dẫn lại, hệ thống đã kết nối thông tin của khoảng 1,1 triệu sản phẩm.

Việc phát triển nền tảng dữ liệu dùng chung giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thêm lựa chọn trong quá trình triển khai truy xuất nguồn gốc mà không nhất thiết phải đầu tư toàn bộ hạ tầng riêng.

Dữ liệu minh bạch cần đi cùng trách nhiệm doanh nghiệp

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu về công nghệ mà còn là một phần quan trọng trong hoạt động quản trị chất lượng và xây dựng uy tín thương hiệu.

Để hệ thống phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần chuẩn hóa thông tin sản phẩm, cập nhật dữ liệu xuyên suốt quá trình sản xuất và phân phối, đồng thời bảo đảm khả năng đối chiếu giữa dữ liệu trên hệ thống với hàng hóa thực tế.

Cơ quan quản lý cũng cần tăng cường kiểm tra tính trung thực của thông tin, xử lý các hành vi khai báo sai và thúc đẩy kết nối dữ liệu giữa các đơn vị liên quan. Việc này góp phần nâng cao khả năng phát hiện dấu hiệu bất thường, rút ngắn thời gian xác minh và kiểm soát vi phạm ngay từ nguồn cung.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc còn mang ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành chuỗi cung ứng minh bạch. Từ thông tin vùng trồng, quy trình sản xuất, thu hoạch đến sơ chế và phân phối, dữ liệu được ghi nhận đầy đủ sẽ giúp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Truy xuất nguồn gốc – Động lực thúc đẩy chuyển đổi số nông nghiệp

Trong xu hướng chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại. Việc kết hợp dữ liệu sản xuất, công nghệ định danh và nền tảng quản lý số không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Đặc biệt, đối với nông sản Việt Nam, minh bạch nguồn gốc là một trong những yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng, đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Trong thời gian tới, khi các quy định về truy xuất nguồn gốc từng bước được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào hệ thống dữ liệu và quy trình quản lý phù hợp. Đây sẽ là nền tảng để công nghệ phát huy hiệu quả thực chất, góp phần xây dựng thị trường minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong sản xuất, thương mại.